De deelstaat Tabasco staat alom bekend als cacaoregio, en dat treft want ik ben dol op chocolade (en toegegeven, wie niet?). Vroeger was chocolade in deze regio erg kostbaar en het werd zelfs beschouwd als het nieuwe goud, want de Maya's gebruikten het als betaalmiddel (in de vorm van chocolade munten).
Naar deze activiteit heb ik lang uitgekeken, want we gaan bovendien zélf chocolade leren maken. Haciënda Cacaotera Jesús Maria is een oude familieboerderij. Het is niet toegestaan om insectenspray te spuiten tijdens de rondleiding op de plantage, want dit zou de groei van de planten tegengaan. Immers, de bestuiving gebeurt via insecten en muggen.
We krijgen een rondleiding van een plaatselijke gids. We moeten eerst nog even wachten op een kleine overdekte plaats, waar enkele banken staan opgesteld. Aan de muren hangen posters van enerzijds het proces van omzetten van cacao naar chocolade, en anderzijds een handige poster met seizoenfruit.
Tijdens de rondleiding zien we diverse bomen en planten. Ruim vijftig hectare op dit domein beslaat cacao, en al de rest bestaat uit een mix van koffie, sinaasappels, bananen, piment (aromatische specerijbomen...). We ontdekken onder andere de kapokboom, de kaneelboom, de vanilleplant, bloemsoorten zoals de Plumeria en een Heliconia. De cacaoboon groeit rechtstreeks op de stam vanuit een klein wit bloemetje, dat bevrucht wordt door muggen. We mogen ook een cacaoboon van binnenuit bekijken en rauwe cacao proeven. In de overdekte serre, iets verderop, wordt ook nog ananas geteeld, matoa fruit, maar ook gekende kruiden zoals koriander... de Mexicanen verwerken in bijna elk gerecht koriander. kortom, allemaal gewassen en planten die prima gedijen in dit tropische klimaat.
Even verderop komen we bij een huisje. Dit is een authentiek Chontal-inheems huis van de eigenaren van de plantage, waarvan nu reeds vijf generaties opvolging is.
Tijd om de handen uit de mouwen te steken, want we kunnen hier een korte workshop doen. We splitsen ons op in groepjes van vier en gaan aan de slag. De gids doet de handelingen kort even voor. We krijgen allemaal een bakje cacaobonen. Eerst moeten we het vliesje eraf halen. We moeten de boon dus pellen zoals een pindanoot. Helaas brokkelen sommige bonen af. Als dit klusje klaar is, moeten we de bonen in de molen vermalen tot een poeder. Vervolgens mogen we er nog wat kaneel of spicy kruid aan toevoegen naar wens, en alles mengen. Dit product wordt dan bewaard in een plastiekje, om dan op een later moment verder verwerkt te worden tot een eindproduct (bijvoorbeeld chocolademelk, een reep chocolade, taart,....). Ik ben wel een beetje teleurgesteld en had iets meer verwacht van deze workshop.
Hierna mogen we nog een bezoek brengen aan de chocoladefabriek. We moeten een kapje op ons hoofd zetten om hygiënische redenen en de groep wordt opgesplitst. We zien twee ruimtes waar de verschillende machines staan die de chocolade verwerken van proces tot afgewerkt product. Eenmaal buiten gekomen mogen we chocoladesaus proeven. Willy Wonka, watch this!
We gaan terug naar de overdekte plaats. Ik verneem dat er drie verschillende cacaosoorten bestaan die dienen voor export. De soorten die vooral naar Europa worden geëxporteerd zijn de Criollo en de Trinitario. De meeste cacao wordt echter geëxporteerd naar de Verenigde Staten en Canada. Want het mag gezegd, de Mexicanen leveren de grondstof maar België staat niet voor niets bekend om zijn uitstekende chocoladeproducten.
Nu is het tijd voor het leuke gedeelte, want we mogen chocolade proeven, en er zijn vijf verschillende smaken: een witte variant, met chili, met melkchocolade en 50% cacao, met koffie en eentje met een crunch. We vragen nog om een tweede ronde, kwestie van zeker te zijn. ;) Uiteraard proberen de gidsen zoveel mogelijk hun producten te verkopen, en geef hen eens ongelijk?
De kleine shop biedt een mooi overzicht van alle beschikbare chocoladeproducten (van vloeibaar over poedervorm tot vast). Alles is mooi uitgestald en er zijn zelfs chocoladepakketten en geschenkideeën verkrijgbaar. Wie liever geen chocolade mee naar huis neemt, kan er ook voor opteren om ter plekke een chocoladedrankje te nuttigen. De lijst met mogelijkheden is enorm uitgebreid, net zoals de percentages cacao. Ik bestel een ijskoude chocoladedrank met 80% cacao en afgewerkt met slagroom. Het is zwaar, maar lekker. Het was zeker een leerrijke uitstap, al was het erg druk vandaag op de haciënda.
Het is middag en om 12.30 uur zetten we dadelijk koers naar Parkmuseum la Venta, een openluchtmuseum en dierentuin in één. Het park staat bekend om zijn 36 beelden en enkele beroemde kolossale hoofden van de Olmeken. Er is tot op heden niet veel bekend over dit oude Mexicaanse volk, alleen dat ze leefden tussen 1400 en 400 voor Christus. Ze maakten enorm grote beelden uit harde basaltsteen en worden mede daardoor ook wel gezien als de grondleggers van de monumentale beeldhouwkunst in Zuid-Amerika. Het is een prachtig en weelderig tropisch park. De beelden staan op regelmatige afstand verspreid over het wandelparcours. Er is zelfs een tombe te zien.
We treffen krokodillen en een soort van wasberen in het park. Plots passeren we bij een aantal rangers met slangen. Onverwacht kan ik hier dus een bucket-list item afstrepen, namelijk 'een slang in mijn nek leggen'. Eerst krijg ik de kans om zo'n slang vast te houden, want dat heb ik nog nooit in mijn leven gedaan. Vervolgens leg ik een andere, kleinere slang in mijn nek. Een sjaal dragen in de tropen is niet echt een goed idee. Achteraf ben ik blij dat ik dit gedurfd heb. Nu ben ik tenminste een 'stoere griet', en ik heb mijn blauwe leren jacker niet eens nodig. :)
Na afloop gaan we lunchen bij het restaurant dat op het domein ligt: Los Tulipanes. Voor 300 pesos heb je hier keuze uit een ruim buffet. Ik doe mij tegoed aan de vele lekkernijen. Je krijgt de keuze uit twee dranken (in mijn geval mangojuice) en de glazen worden tussendoor bijgevuld. Er is bijvoorbeeld keuze uit twee verschillende soepen, en als dessert is er onder andere mango en rijstpap met kaneel.
Rond vier uur is er nog even tijd om de stad Villahermosa te verkennen. Deze stad is niet zo heel bijzonder. Ons hotel ligt vlak aan het Cultureel Centrum. Ik ga een kijkje nemen bij het Observatorio Astronómico Turistico Torre del Caballero, alwaar je bovenaan een fantastisch uitzicht hebt op de stad en de rivier. Met winkels als Ali Baba blinkt deze stad niet meteen uit in originaliteit.
Iets verder loopt een drukke verkeersader, dus even opletten. Ik steek over, beland prompt op de Malecón en maak een korte wandeling vlak naast de rivier. Ik steek opnieuw dezelfde drukke baan over en passeer het standbeeld van luitenant-kolonel Andrés Sánchez Magallanes. Van hieruit krijg je toegang tot het oude stadsgedeelte.
Het kost slechts 15 pesos om de toren te beklimmen. De opzichter vraagt waar ik vandaan kom. Hier zijn in het algemeen een pak minder toeristen, dus de voertaal is in Tabasco en Chiapas overal uitsluitend Spaans. Ik leg in moeizaam Spaans (je kan het zelfs geen volzinnen noemen) uit dat ik van België kom, dat mijn vader goed Spaans spreekt (hij heeft een talenknobbel en studeerde vroeger in avondschool onder andere Spaans en Italiaans), maar zijn dochter helaas niet. Ik slaag er ook in om te zeggen dat je bij ons op school Spaans kan studeren als vierde taal.
Ooit slaagde ik, in tijden zonder internet, om als zestienjarige en met een beperkte kennis van de taal een verhaal in het Frans te schrijven van acht bladzijden (met veel complimenten van mijn leraar Frans), doch het Spaans verloopt ontzettend moeizaam. Ik krijg verder ook nog een boekenlegger mee en beklim de bijna 220 treden. Ik word boven beloond met een prachtig uitzicht. Wanneer ik terug naar het hotel wandel zijn ze onderweg volop aan het opstellen voor een optreden, dat later op de avond plaatsvindt.
Het is even schrikken wanneer ik een bericht van het thuisfront krijg dat er blijkbaar een aardbeving is geweest in de deelstaat Chiapas, met een zwaarte van 7,3 op de schaal van Richter en het epicentrum nabij de grens met Guatemala. We zijn op dit moment bijna in Chiapas, maar hebben vreemd genoeg niets gevoeld. Mogelijk waren we toen onderweg met de bus. Kort later krijgen we ook een bericht van reisorganisatie Koning Aap met de vraag of ze ons met iets kunnen helpen. We zijn blijkbaar door het oog van de naald gekropen, want waren we een dag later dan hadden we de trillingen zeker gevoeld.
Zelf ga ik vanavond niet mee uit eten, maar de volgende restaurantopties zijn warme aanbevelingen: Mar & Co of Toro Bravo Restaurante. Morgen wacht een lange reisdag naar San Cristobal de las Casas, die enkel onderbroken zal worden voor een bezoek aan het volgende hoogtepunt tijdens deze boeiende reis: de Canon del Sumidero.
De rit naar San Cristobal ervaar ik persoonlijk als een pak mooier en boeiender dan de voorgaande ritten. We stijgen ruim 2000 meter in één keer en dat is natuurlijk niet niks. Het landschap onderweg wordt veel glooiender. Ik vind het best grappig, want zo'n bergstad verwacht je niet meteen midden in de tropen. De palmbomen worden beetje bij beetje ingeruild voor pijnboombossen.
We kijken er al enkele dagen naar uit om de hitte voor drie dagen van ons af te schudden. Even tijd om op adem te komen en die fleecetrui boven te halen, al zullen we die 's avonds niet meteen nodig hebben. Wie snel 'wagenziek' wordt moet even op zijn of haar tanden bijten, want er zijn flink wat haarspeldbochten in het gebergte, dus we slalommen er op los. De vergezichten vanuit de kloof zijn des te meer spectaculair te noemen, en de omgeving is bijzonder fotogeniek.
Mooi op tijd komen we aan in het dorpje Chiapa de Corzo. Hier zullen we onze vrije namiddag doorbrengen, maar eerst gaan we een bootexcursie doen van drie uur op de Grijalvarivier in deze indrukwekkende kloof. Via een trapje naar beneden komen we bij onze boot. Er zijn verschillende aanlegsteigers die te herkennen zijn aan hun specifieke kleuren. Onze boot kan je herkennen aan de kleuren wit en groen. De boten zijn diep ingesneden en we passen er allemaal in. Er bestaat geen gevaar voor opspattend water, dus een drybag is overbodig. Er gaat een gids mee die enkel Spaans spreekt. Hij spreekt gedecideerd en op luide toon.
Alle zintuigen staan op scherp, want dit wordt bovenal een activiteit om te observeren. Het zonlicht speelt met de rotsen en verandert de omgeving voortdurend. De schaduwen op de rotsen en het water zijn dramatisch. We voelen ons net Klein Duimpje. Deze boottocht laat vast niemand onberoerd. Af en toe stopt de gids even om wat uitleg te geven, maar hij kan helaas geen Engels. Onze reisleidster verzuimt vandaag echter om zijn woorden te vertalen voor ons. Iemand in onze groep die redelijk goed Spaans spreekt, slaagt erin om ons toch van de nodige feedback te voorzien.
Al gauw zien we grote groepen zwarte gieren, aalscholvers en witte reigers. Ze maken een hels kabaal wanneer we er voorbij varen. Even verder schittert het verenkleed van een pelikaan in de zon. We trekken dieper de kloof in, en stilaan komt de waterval Arbo de Navidad in zicht. Het groene mos groeit in de vorm van een kerstboom over de rots, dus vandaar de naam. Wanneer we naderbij komen levert dit prachtige plaatjes op. Er komen regelmatig boten voorbij die in het niets verdwijnen naast deze gigantische rotsformatie.
Weldra varen we de ingang van een grot binnen: de Cueva de Colores (kleurrijke grot). Binnenin deze grot staat een beeld van de Maagd van Guadelupe. Elk jaar op 12 december komen er honderden boten op pelgrimstocht om de Maagd te eren. Onderweg spotten we een stalactiet in de vorm van een zeepaardje, een wonder der natuur (naast mezelf, welteverstaan:)). Als je met enige verbeelding naar de rotswanden kijkt, kan je er zelfs gezichten in herkennen. Veel plastic afval dat op het water drijft, dát ook. Er is dus nog werk aan de winkel wat natuurbehoud betreft. We zien ook krokodillen (waaronder een bijzonder exemplaar met een 'tumor') en aapjes. Nog een leuk weetje: de Duitse Slackliner Alexander Schulz vestigde in 2021 een wereldrecord door een highline van 1712 meter lang over te steken.
We zetten koers naar de Chicocasén dam, een kunstmatige stuwdam dis het land voorziet van energie, en keren terug naar het beginpunt. Op de kade passeren we eerst nog een vloot toeristenkraampjes.
Het is slechts een paar minuten lopen naar onze lunchplaats Jardines de Chiapa, omstreeks 15 uur, alwaar een heerlijk streekgebonden lunchbuffet op ons wacht. Enkele gerechten die u er kan vinden zijn cochita al horno (geruld varkensvlees), chipilín con bolita (soep) en tasajo (gedroogd rundvlees met pompoen).
Onze reisleidster zit meestal aan een aparte tafel, samen met de twee chauffeurs. Het is even schrikken wanneer ik aan tafel verneem dat ze blijkbaar boos is op één van ons. Een bepaalde reactie van 'iemand uit de groep' ligt haar kennelijk zwaar op de maag. Iemand in onze groep, waarmee ze een heel goede band heeft, gaat naar haar toe om te bemiddelen. Dat is wellicht ook de reden dat ze vandaag grotendeels 'onzichtbaar' was, terwijl dit voorval uiteraard heel de groep treft en niet meteen getuigt van professioneel gedrag. Het is een valkuil om je emoties te uiten én uit te werken op de groep als je in functie bent. Dankzij een medereiziger kregen we desondanks toch wat informatie tijdens de boottocht, maar zoiets kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.
Ik maak de groep duidelijk dat het tenslotte toch vakantie is, en in mijn vakantie geniet ik in elk geval met volle teugen van de maaltijd en probeer van alles wat te proeven. Ik bestel twee agua de Jamaica's en als dessert neem ik twee (jawel, u leest het goed) stukken chocoladetaart. Met al dat zweten moeten er dringend terug de nodige calorieën bij komen! We moeten enkel onze drank betalen. De maaltijd wordt met het groepsbudget betaald.
Na het middageten gaan we te voet naar het centrale plein van het dorp. Daar krijgen we een uurtje om op verkenning te gaan. De straten zijn overal versierd met papieren slingers. In het midden van het plein staat een moorse fontein. Samen met twee andere medereizigers (waaronder ook mijn kamergenote) besluiten we een terrasje te gaan doen. Dat is vlug gevonden aan de andere kant van het plein. We krijgen al snel gezelschap. Als we vertrekken vergeet ik bijna mijn pet (een uniek exemplaar uit een vorige reis naar Zuid-Afrika, als herinnering aan mijn vrijwilligerswerk in een plaatselijke school), maar gelukkig denk ik er vrijwel meteen aan als we buiten komen.
Het is nog een eindje stijgen met de bus naar onze eindbestemming. Voor mijn oren voelt dit even niet goed, maar gelukkig is het ongemak van tijdelijke aard.
San Cristobal de las Casas ligt misschien een beetje ver van de route, maar vormt een duidelijke meerwaarde op deze reis. Hoe meer we het binnenland intrekken, hoe minder toeristisch het wordt. Toch zijn hier nog aanzienlijk wat toeristen en dat valt alleen al te merken aan de infoborden in de straten, die zowel in het Engels als in het Spaans zijn opgesteld. Je krijgt een gezellige indruk van deze stad. Probeer hier op zijn minst twee dagen te verblijven. Er is meer dan voldoende te ontdekken. Het is ook een prima uitvalsbasis om omliggende dorpen te verkennen.
De lange, smalle straten bestaan uit historische panden met Spaanse dakpannen, fleurige gevels en vrolijk geschilderde huisjes. De inwoners zijn kleurrijk en uitbundig gekleed.
Ons hotel, Parador Margarita, valt amper op in de straat. Het is een hotel met een mooie binnentuin. Er staan ook enkele ligstoelen. Ik voel mij hier meteen op mijn gemak. We installeren ons in de kamer en gaan met een groot deel van de groep eten bij Los Marticuiles de la Real. Het restaurant staat prima aangeschreven, en stelt zeker niet teleur. Desirée gaat niet mee met ons, want ze wil graag een fietsexcursie uitzoeken voor morgen. Er staan immers twee vrije dagen op het programma.
Er staat ook een traditionele pizzaoven in het restaurant. Zelf bestel ik een smoothie van rode vruchten en een Aztec soup. Dat is een traditionele soep op basis van een rijke bouillon met tomaat, afgewerkt met avocado, krokante tortillastrips en zure room. Erg lekker! Ondertussen heb ik de belangrijkste soepen al kunnen afvinken van mijn lijstje. We onderbreken onze maaltijd even voor een optocht die passeert.
Geen spoor meer te bespeuren van Bart de Pauw. Mogelijk heeft hij enkele plaatsen (zoals Villahermosa) overgeslagen en ligt hij vóór op het schema, ofwel heeft hij een kortere route genomen.
ziehier het eindresultaat van onze chocoladeworkshop
op bezoek bij de Haciënda Cacaotera Jesús Maria
deze poster illustreert mooi het proces van cacaoboon tot chocolade
het begint allemaal met een klein wit bloemetje aan de cacaoboom, dat bevrucht wordt door de muggen
...en dat levert dan de cacaobonen op, het 'goud' van de Maya's
Heliconia
de vanilleplant
achterin de plantage is een overdekte serre
in de serre wordt onder meer ananas geteeld
Plumeria
we mogen proeven van het vruchtvlees van de cacaoboon
we mogen ook een kijkje gaan nemen in de chocoladefabriek
Parkmuseum La Venta heeft ook een klein museum met meer informatie over de Olmeken
er is ook een dierentuin in het park
een 'onverwacht' bucketlist-item dat geschrapt kan worden van mijn lijstje
ik heb gratis een nieuwe sjaal gekregen, en die staat mij best goed (al zeg ik het zelf), origineel is het in elk geval
via een aangelegd wandelpad wandel je langsheen de vele sculpturen van de Olmeken
sculptuur met reliëf
deze foto geeft een idee van de grootte van de beelden
alle sculpturen zijn gemaakt uit basalt (dit is een donker, vulkanisch gesteente)
we gaan instappen voor de drie uur durende boottocht dwars door de Canon del Sumidero, merk het kleurrijke rotsschilderij op in de achtergrond
een broedplaats voor de witte reiger
...maar ook van zwarte gieren
we varen verder de kloof in, de rotswanden reiken hier en daar tot 1000 meter hoog
de fameuze Arbo de Navidad, je herkent duidelijk de kerstboomstructuur
een boot lijkt zó klein ten opzichte van dit natuurgeweld
de waterval
het water sijpelt van de rotsen en zorgt, in combinatie met het zonlicht, voor veel glinstering in het beeld
Cueva de Colores (=de gekleurde grot)
in de gekleurde grot bevindt zich het beeld van de Maagd van Guadelupe
deze krokodil heeft een tumor
de stalactiet in de vorm van...weet u het nog?
het eindpunt van de boottocht: de Chicocasén dam
we brengen de namiddag door in Chiapa de Corzo, met een moorse fontein centraal gelegen op het gezellige plein
